Jules Verwest Kunstschilder

Dagboek pagina 21-22-23-24-25 "Naar Latem"

2010-08-14T18:54:00.000+02:00

Naar Latem
Mijn jongere en jongste zuster mocht ook school gaan tot haar 14 de jaar. Dit was een evenement voor die tijd. Ze leerde goed.
Naderhand zou ze ook werken, ze leerde verscheidene stieltjes. Alle vijf stappen was ze wat anders.
Nog betrekkelijk jong huwde ze Berten Delabarbe, toe¬komstig kunstschilder. Zoon van goeden huize, doch kunstenaar willende worden werd hij uit de familie verbannen. Een vaste regel in de burgermiddens toentertijd.
Berten, buitengezet, ging bij zijn vriend Free Delamontagne op zijn atelier Wonen. Na een tijdje gingen ze samen naar Lateim wonen, de kolonie der Grote Artiesten; daar moesten ze zijn.
Daar waren reeds enkele speciale specimens zich gaan nestelen.
Valere de S.... kunstschilder, Baron Joris is... beeldhouwer, in die tijd verre van baron, de gebroeders "Du Désert" schilder en letterkundige; Julius Praater; de Fons mogen we natuurlijk niet vergeten, ook kunstschilder, ene der eersten die te Latem ging wonen, en nog anderen.
Valère en Joris kwamen uit de lange gang in de Belle vue straat te Gent. Daar was het een echt samenzweringsoord. Velen liepen er over de zeel. Er werd daar gecom¬plotteerd tegen de veiligheid van de staat en recepten gemaakt voor het vervaardigen van bommen? Enfin een nest van anarchisten, maar anarchisten met de tong natuurlijk.
In één plaats nestelden ze allen samen, zwart van armoe waren ze voorstanders van het talrijk huisgezin. Aangezien de goede God de vogels liet leven, zo dachten ze dat hij wel voor de voeding van hun talrijk kroost zou zorgen. Hij aanhoorde hun bede niet en ze zouden het anders beproeven. Ze trokken naar Latem. Woonden in den beginne onder de bloten hemel, denkende zo meer in 't zicht van den Heer te zijn dan in de lange gang. 't Hielp niet veel, en ze besloten dan maar van taktiek te veranderen en na korten tijd zaten onze oproerlingen dagelijks in de kerk te bidden met uitgestrekte armen en klappertandend, en ziezo ze werden aanhoord. De verkoop van hun werk werd goed. Ze waren gekomen waar ze wilden, en onze aspirant anarchisten werden da vroomsten onder de vromen, en aanzien als de grootsten van hun tijd.
Kunstkolonie te Latem
Den Berten en Free wonen te Latem aan de Leie, de kolonie der kunstenaars allerhande. We zijn in Juli en 't weer is prachtig. Nu zijn ze in hun schik. Free zorgt voor het nodige.
De eerste dag zijn ze vroeg uit de veren en staan reeds
om 6 uren een serenade te zingen voor het huis van Fons,ene
der eersten die hun kamp te Latem vestigden.
Deze, nog half dronken van de nachtpartij bij de Maebe’s, verschijnt met verwilderden kop aan 't vanster mijner slaap¬kamer, is zeer gecharmeerd over dat hoge bezoek en doet in zijn vliegende vaan de deur open om de twee nachtegalen binnen te laten.
De Fons gaat vlug zijn broek aantrekken en inviteert de maten op een lekker haringske en een kruik schuimend bier. Het trio is goed op dreef, de ene kruik na de andere wordt leeggedronken en elk eten ZO een drietal haringskens. Juist om nog meer dorst te krijgen.
De vrienden zijn gekomen om hun goede buurmanschap met een pot schuinend bier te bezegenen en tevens eens het werk van de Fons te zien.
Ze verzeilen naar 't atelier en na hun zesde kruik Oudenaards, beginnen ze zeer spraakzaam te worden. De Fons voelt zich opgetogen en stelt voor eens verder te gaan en voor het tien uren slaat op de Kerktoren, staat hij opnieuw bij de Maebe's te zingen, lijk 'n lijster, bijgestaan door den Berten en Free.
"Le veau d'or est toujours debout..."
"Vrienden," zegt de Fons, "voor 'n keer dat we samen
zijn gaan we elkaar vandaag niet verlaten."
Berten en Free gaan akkoord en vooruit nu maar naar de
golfclub. '
Ze komen echter aan 't "Visschershuis" terecht. "Daar zijn een paar mooie kinderen." zegt Fons.
Allen zijn overtuigd dat ze daar moeten zijn en stappen, niet vast meer op hun benen, 't café binnen, elk met een lange stenen pijp in de mond en in zeer goede stemming. De oudste dochter dient op. De jongste speelt piano en de Fons zal een air uit "La vie de Bohème" afdraaien, ter ere der twee vrienden, nieuwe ingezetenen der gemeente, om hun welkom te bezegelen.
Berten en Free beginnen al scheel te Kien en Fons krijgt een schorre stem. Hij moet een snapske hebben; van al dat schuimend bier gaat zijn stem aan 't verflauwen. Na een, komt twee en drie, en zo verder.
De vrienden kunstbroeders beamen de filosofie van Fons, over de stem, en zullen trachten hun stem op toon te zetten met ook enige kleine glazekens te pakken.
Kort na de noen inviteert de Fons op hen eten van een proper haringske bij hem thuis.
Ze laveren de steenweg over, slaan van tijd tot tijd eens door hun knieën, hun pijpen dampen nog steeds gelijk fabrieksschouwen, ze zien er overgezond uit en landen nog¬maals bij de Fons aan.
Terwijl ze de visjes naar binnen draaien, valt da ene na de andere in slaap. Het trio is van de wereld verdwenen. Fons heeft de snik. Berten moet puffen, en Free krijgt het aan de stok set zijn buik. Er komt een waaiende wind, zo geweldig dat de anderen ineens klaar wakker zijn, doch hij moet ijlings naar 't kabinet, hij kan bijna intijds zijn broek niet uitdoen, nog één ogenblik en 't was zo laat.
De Fons stelt voor in de Leie te gaan zwemmen, en het drietal trekt er op los. Ze gaan achter de kerk, en na enkele stonden liggen de drie vrienden gelijk bliekjes in 't water te drijven. Van zwemmen komt niet veel terecht; daar verschijnt de sjampetter, ze zijn aan de overkant der Leie geraakt.
De sjampetter dreigt met een proces-verbaal voor openbare zedenschennis.
De Fons heeft wel te zeggen, dat hij de streek leert kennen aan twee nieuwe geburen. De man van de wet wil niets aanhoren, ze zitten daar nu padder moeder naakt op de overkant en de sjampetter trekt er van door met hun kleren. - De Fons is echter op een idee gekomen, hij zal alleen terugkeren om naar huis wat kleren te halen.
De boeren denken dat Fons zot geworden is.
Zo midden de klaren dag in adams kostuum over de keien lopen ! "Wat is er toch met de Fons gebeurd ?" Het scheelt weinig of ze gaan de sjampetter halen,
De Fons is middelerwijl thuis, trekt een andere broek en hemd aan, scharrelt wat goed van de kapstok, en weg is hij, recht naar de drenkelingen, die een zonnebad aan 't nemen, zijn in hunnen blote.
Hij maakt de pont van boer Vertriest los en steekt de Leie over, hij gaat zijn vrienden redden.
Elk grabbelt iets van de kleren die Fons meebracht, doch, och arme, den Berten heeft een onderbroek van Fons en een hemd van zijn zuster, en de Free bemachtigt nog slechts een onderlijfje van de tante van de Fons, en een onderrok van zijn zuster.
Het trio vaart terug naar de overkant om op 't gemeente¬huis te gaan pleiten teneinde hun kleren terug te bekomen. Onderweg worden ze gevolgd door de kinderen die juist van school komen en in koor allerlei mooie dingen uitkramen aan 't adres van 't gezellig trio. "Al dat konijneten achter ons k...!" zucht Fons.
Na veel pleiten krijgen ze hun kleren terug en omdat Fons goed gekend is op de gemeente en de twee anderen nog nieuwelingen zijn, zal geen gevolg gegeven worden aan wat zich komt voor te doen.
Ze bedanken hartelijk en beloven plechtig dat het de eerste en ook de laatste maal zal zijn. In 't vervolg sullen ze een broekje aandoen bij 't zwemmen.
Bij 't buiten komen zijn al de kleine snotneuzen verdwenen en de Fons stelt voor, op de goede afloop nog eens tot bij de Maebe's te gaan en hun avond niet te ver¬gallen voor zulks dwaasheid.
's Anderendaags 'smorgends rond zes uren stonden de drie kerels te zingen voor 't huis van de Fons, de pijpen werden nog eens gestopt en rokend gelijk drie turken verlieten ze elkaar, met de belofte 's avonds terug bijeen te komen, maar nu bij de twee nieuwe ingezetenen der gemeente.

Dagboek pagina 19 "Nous allons chez Mr…"

2010-08-14T18:47:00.003+02:00

Nous allons chez Mr…
Oogst 1897
'Op veertien jarige ouderdom werd ik aan 't werk gezet. Andere zusters en broers hadden dat geluk niet gekend. Aan tien jaar mochten ze optrekken, trachten iets bij te verdienen, want vader beterde nog niet en 't huishouden was groot en de last te zwaar voor moeder, om nog buiten, haar huiswerk, werk voor anderen te doen.
't was grote vacantie.
Ik zou de school verlaten.
Iedere dag werd me een ander stieltje voorgespiegeld, misschien wilde ik wel schoenmaker worden. Enige dagen later, ziende dat ik geen aanstalten maakte, was het de timmerstiel die werd opgehemeld. Iedere maal als de conferencie begon, suisde ik er uit en ging aan de voordeur staan dromen.
‘s Zaterdags hielp ik voor een buurvrouw, een was¬vrouw, het linnen aan de cliënten brengen. Dit deed ik nogal mekanisch en gewillig, er was drinkgeld te verdienen en moe was tevreden als ik met een groot hart het verdiende overhandigde.
Dikwijls stond ik in 't deurgat te mijmeren, ik zou verder school willen gaan, doch dit kon niet, 'k zag wel dat men in mij een hulp zag opdagen.
Zekere dag, ik stond opnieuw met mijn schouder tegen de muur geleund, naar de hemel te turen, kwam onze gebuur, een Marseillees bij me, vroeg of ik nog naar school ging na de vacantie, zo niet dat hij van iets goeds wist voor mij. Hij zou er eens over spreken met mijn ouders.

't Gebeurde een week later.
'k werd uitgenodigd hem te vergezellen, ik zou lithograaf worden. Daarin dat bestond wist ik niet heel goed, hoewel de verloofde van een mijner zusters van da stiel was. De Marseillees kende geen woord vlaams.
"Nous all ons chez Mr , un grand artiste, me dit-il,
"qui a une imprimerie"
"Ou habite ce Mr. .... ?" lui demandais-je.
"RUE... .., mais il a son atelier à la rue..... tout pres
du marché du vendredi.'
Hij vertelde me een en ander en we kwamen op onze bestemming. Om kort te zijn : ik moest verder mijn frans uithalen, scheen in de gratie te staan en mocht ‘s anderen¬daags beginnen. Ik zou leren graveren, wat meer was, ik moest zelfs niet betalen om in de geheimen van de stiel te voorden toegelaten, dit dank Mr. de Mearseillees, mijn gebuur, die het met een lol goedpraatte.
Als 's avonds mijn toekomstige zwager thuis kwam, was hij ten zeerste, verwonderd, hij die graveur was, dat ik de stiel zou leren en nog/wel gratis. Toentertijd waren al die stielen geheimen en het was slechts met veel moeite dat men er toe kwam zijn stiel te leren.
‘k Vergeet de toneeltjes niet die zich thuis soms afspeelden en ben leerzaam en werklustig. Op 't einde der week breng ik fier het gewonnen geld aan moeder. Ik hoor haar nog zeggen :
"Jongen dat is wel van u, blijf op de goede weg en indien ge later trouwt en vader wordt, denk aan deze tijd en doe niet zoals vader en zovele anderen, 'k weet wel dat ze slachtoffers zijn der slechte toestanden die heersen, doch doe niet mede, werk u op en tracht het beter te maken voor uw kinderen."

De lessen der akademie zou ik moeten volgen, dit was een, der voorwaarden om te kunnen beginnen aan het graveren.
Zij, die een ambacht leerden konden natuurlijk niet opgenomen worden in de kring der jonge artiesten in de dop. We waren te min in hun ogen.

Memoires Jules Verwest pagina 18 "De Joconde"

2010-07-30T16:09:00.002+02:00

De Joconde
Jules Lamour en Free Delamontagne waren verdwenen. De vrouw van Lamour vertelde me eens dat ze vanwege een dominee nieuws oven haar man had vernomen, doch van Free was niets meer te horen.
Hij was verzeild geraakt in net geroezemoes der grote
stad Phihiladelphia, en wie weet horen we nog immer iets
van hem. Hij, de toekomstige grote kunstenaar, leraar,
had alles in de steek gelaten om met zijn "dulcinéa"
bijgenaamd de "Joconde" een nieuw leven te gaan beginnen
var, zeer ver
Iets was hem echter tegengelopen. De "Joconde" was niet vertrokken.

Memoires Jules Verwest pagina 16 & 17 "Adèle de Bult"

2010-07-30T16:03:00.001+02:00

Adele den bult
De zaterdag namiddag moesten we niet naar school. Een der kameraden, had op klaasdag een comedie gekregen, 't was nog al dikwijls vertoning.
Een cent op de eerste bank en een. triepke (halve cent) op de tweede. Elk zat naast zijn lief. Ik was nogal eens directeur, en als ik geen orde genoeg in de piste kon houden trok ik er uit en de vertoning was geëindigd. Algemeen protest, ze moesten hun geld terughebben. of ze zouden;'den "tiaoter" afbreken.
Andere keren moest ik de wacht houden bij de steekkar van "Mélanie" uit de spekkewinkel, zolang of ze weg bleef, wanneer ze om haar gerief ging bij de grossiest. Bij haar thuis komst kreeg ik dan een paar "babbelirs" of "haanepietjes", 'k leefde dan in den hoogste hemel.
's Zondags kwamenn in de namiddag, bij valavond, de kameraden gewoonlijk bij fAdêle den Bult". Ze bakte koeken, wafels en frieten.
Van kort na de noen stak de witte vlag uit bij "Adèle", ‘n stok met daaraan een zak- of handdoek of iets dergelijks Men zag de kameraden rond kuieren, ze wisten natuurlijk nooit of ze bij Adèle zouden gaan, ze gaven zich een air van onverschilligheid. Dan mocht ge zeker zijn dat ze afgesproken waren met een of meer meiskes. Als ge dan binnen kwam rond vijf uren was de koekenbak reeds goed gevorderd en werd het moeilijk nog een plaats te vinden.

Memoires Jules Verwest pagina 13 t/m 16 "Bij tante Louise"

2010-07-30T15:48:00.003+02:00

Bij tante Louise
We zijn bij tante "Lowieze".
"kindjes 't is 9 uur, ge weet wat dat zeggen wil, niet ?" Allen tegelijk riepen we : "Ja moe, ja tante "Lowieze" ! Niemand maakte aanstalten om te gehoorzamen. Na een poos riep tante zeer boos :
"Gedaan met gekken, iedereen slapen !" en meteen kreeg iedereen zijn slaapkleed. Er viel niet meer te spotten.
Allen zijn weg. "Eindelijk alleen zucht moe (tante Lowieze).

Binge, Binge, b ing.....
"Die duivelse bel, wat nu, zo laat."
Moe (tante Lowieze) opende de deur. Daar was pa (nonkel
Theoduul), hij had zijn sleutel vergeten.
"Dag moes"
"Gag papie, de kleinen zijn juist naar bed, geef ze vlug
nog een zoentje."
Nonkel stapte vlug de kamer binnen, doch ohé !, van slapen geen kwestie, een echt slagveld, kussens, dekens, allas, alles in de war. "Papie we spelen krijgertje !! Nu is’t genoeg, kom, een zoen en dan te rusten hoor !"

Pa (nonkel Theoduul) ging naar de eetkamer.
Een lange zucht......
"Moe vent ?"
"Ja vrouw, van verveling."
"Och kom laat de boel maar draaien."
In min dan geen tijd had- hij gesoepeerd» waren ze beiden
klaar en gingen te rusten.

Memoires Jules Verwest pagina 12 "De Swingsaccoche"

2010-07-30T15:47:00.001+02:00

De Swingsaccoche
De mantel is af. Hij is goed gelukt. Ons meisje ziet er een hele juffrouw uit. Er schijnt nochtans iets te haperen. 't Is eigenlijk aan de mantel niet. Iedereen zegt bet zijne, doch er komt geen klaarte. we kunnen geen van ons allen er achterkomen wat er mag ontbreken.
Ze heeft prachtige nieuwe schoenen, model "Swing", enfin, ons verstand staat er op stil.
Na long aarzelen komt de aap uit de mouw. Ze wil een "Swing saccoche" hebban en "dan zal ze compleet in orde zijn" zegt ze.
"Swing,…Swing, …Swing, …" mompel ik tussen mijn tanden "'t Is tegenwoordig, allemaal "Swing".
"Ja," zegt ze, van die saccochen welke zo met een lange riem over de schouder hangen."
Ik begrijp wel wat ze bedoelt, doch moet nog ze een tijdje geduld afsmeken.
"We waren toch geen oorlogsprofiteurs." doe ik haar opmerken.

Memoires Jules Verwest pagina 10 "Als ik groot ben lieve moeder"

2009-12-04T04:30:00.002+01:00

Als ik groot ben lieve moeder

Die avond zat ik, na mijn dagtaak, alleen in de kamer, moeder de vrouw en de kinderen waren naar bed.
mijn memoires kwamen te voorschijn, 'k zou vervolgen.

Het was rand de jaren 1890.
Jaren van crisis en spanning. Een opstandige geest is onder ‘t volk.
Moeder zat te naaien en te stoppen. De kinderen waren allen gaan slapen. Vader was nog niet terug van 't werk.
"Wie weet waar hij nu weerom bleef hangen" zucht moe.
Daar was moeder aan gewoon, want 't gebeurde meer dan eens in de week.
Moeder naaide en stopte maar door. Ze dacht aan haar kinderen en ook aan. haar man die nog niet binnen was.
De klok wees elf uur, 't was nacht, moe was vermoeid. Eindelijk stuikte vader binnen, hij had een karotje aan. Hij was blijven hangen met een paar werkmakkers en had natuurlijk een groot deel van zijn weekloon opgemaakt. Moeder was kwaad en droevig tegellijk. Haar hart kromp ineen, ze weende.
Een woordenwisseling ontspon zich, ik werd wakker, de twist werd heviger.
Ik dierf bijna niet naar beneden, luisterde aan de trap wat er gaande was. 'k Kon het niet langer houden, daalde de trappen af en plaatste me tussen beiden. 'k Nam een uitdagende en tevens beschermende houding aan.
Op 't zicht van zijn kleine jongen ontnuchterde vader en de twist nam een einde.

We gingen slapen.'k Bleef wakker liggen, altijd vrezende dat er nog iets zou gebeuren. Er gebeurde echter niets en ik stelde het goed in mijn brein :
"Als ik groot ben, lieve moeder, gebeurt zo iets niet bij mij."

Soms werden we naar tante "Lowieze" gestuurd.
Moe was wel tevreden eens van enige hare telgen verlost te zijn.
Niet altijd was het omwille van den boer, die met een grote rode kool of savooi moest komen, waar moe dan soms moest tegen vechten, veel slagen kreeg, zodat ze dan voor enige dagen bedlegerig moest blijven.
We beaamden het volmondig dat ze zich te weer gesteld had
en niet altijd tevreden was over wat hij haar wilde opsolferen. Moe had soms een jongen besteld en de boer
kwam. met een andere kool af, zo ene waar men de meisjes uithaalde. Hij zocht gewoonlijk allerlei flauwe uitvluchten, moe was mistevreden en ‘t zat er op.
Hij kwam er toch nooit van af zonder builen of blauwe ogen.
We waren verbolgen op die vuile strontboer, die knul. We zouden hem hebben, hij zou er alles van weten.
Voor mijn part kreeg hij nog een derde blauw oog.
Nu, alle onaangenaamheden opzijde, vonden we ‘t nochtans prettig eens bij tante “Lowieze” in vakantie te zijn.

Memoires Jules Verwest pagina 1 t/m 9 "Voorwoord" & "Inleiding"

2009-01-06T01:09:00.006+01:00

Met dank aan Sonja voor vele het typewerk

Voorwoord

Een roman?
Hu!Hu!!........
Neeje… zulle…Wat dan?
'n ,Aantal bladen papier bedrukt met onsamenhangende dingen, en andere zonder iets.-
Blanco dus ….
De levensbeschrijving van de "Joconde", of wat dan '?
Ook mis! ….
'k Zal het maar verklappen, ‘t Iis zowat een en ander dat altijd ontbreekt in al de boeken die ik te lezen krijg. Literatoren van betekenis ziften hun woorden en nog meer hun opgerakelde geschiedenisjes …. Ze gooien alles op de rug van hunnen held uit de roman …. Zij zelf zijn er nooit voor iets tussen.
't Is 't fatsoenlijkst.-' Het staat deftig.
Zuivere ingeving en anders niet, al de muzen komen er altijd bij te pas of te onpas.
Wel, de "Joconden is geen inspiratiewerk in de klassieke zin van ‘t woord; ‘t is een "titel”, en anders niet.
De kleine moet een naam hebben, en die .het koopt doet het voorzeker voor de "titel".
Wie dit boek te lezen krijgt en niet in de kringen leeft waarvan sprake, zal het gewis zonder belang vinden en ergens op zolder leggen tussen allerhande verzwegen rommel. Muizen en spinnenkoppen kunnen er maar de vreugde van genieten. Integendeel, zij die van de lol afweten zullen er belang in stellen, ze zullen de verschillende typen. vanzelf ontmaskeren. De namen die gebruikt worden doen slechts veronderstellen, en met een weinig doorzicht is men gered. Punt
Die zichzelf herkent, weze niet boos, en vertelt eenvoudig dat hij wel weet wie bedoeld is, en het nog zo slecht niet getypeerd is.
Ofwel vertelt hij dat het allen bewoners zijn der maan of iets dergelijks.- punt en schreefke.
De leute zulle…….
Om u te dienen

Inleiding

Nog enkele uren en ze zouden aan wal treden.
Philadelphia was in 't zicht.
Beide vrienden waren druk in gesprek over wat ze zoal zouden uitrichten in hun nieuw vaderland.
Van "de lange" stond het vast, hij zou nimmer meer terugkeren. Hij had vrouwen kind in de steek gelaten. "Dat kind " zuchtte hij.
Zijn vriend gaf niet veel antwoord op al wat hij er over vertelde, hij zelf had vrouw en twee kinderen in de steek gelaten, aan hun lot overgelaten.
"Maar," dacht hij, "het zijn de mijne, doch dat kind van "de lange", god weet wie daar de vader van is."
Hij vond het toch raar dat vriend Lagneau niet op het rendez-vous was in de haven, hoewel hij stellig beloofd had de grote plas over te steken en een nieuw leven te beginnen, hij was een zuiplap, een echt zwalpei geworden en kon dat leven niet meer dragen. men•vertelde zelfs dat hij valse 'bankbriefjes van duizend uitgaf. Hij ook wilde een nieuw leven beginnen, kost wat kost.
Had hij niet de naam met de vrouw van "de lange". misschien was het wel een diplomatieke zet geweest van zijnentwege om zeker te zijn dat “de lange” van de plank verdween, dat hij in 't complot mede deed en de boel op stelten hielp zetten.
Kortom, ‘t was gelukt.
De vriend van "de langen was zenuwachtig, keek nogal eens op zijn uurwerk en was niet volledig met: zijn zinnen bij zijn kameraad.
Iemand ander ontbrak nog in 't gezelschap.
Had zijn “dulcinea ook niet stellig beloofd de plas over te steken? wat was er verdomd met die gebeurd ?
Tijdens de overtocht hadden de twee vrienden kennis gemaakt met een predikant t die een studiereis kwam te maken in Europa. Wat de eerwaarde er het meest opgevallen was waren de slechte verhoudingen in vele huisgezinnen. Vrouwen die hun mannen bedrogen en mannen die niet op hun plaats waren.
De "lange" scheen het te beamen, want hij was niet de slechtste, 't was zijn vrouw die niet deugde en hem voor de aap hield. Op zeker ogenblik drukte hij innig de hand van de dominee.
De vriend wist niet goed wat hij moest antwoorden, hij tuurde in de verte, lonkte naar zijn nieuw leven dat zoveel beter ging worden en wilde niets van ‘t gesprek horen dat hem zeer op de zenuwen tikte. Zijn bril stond bijna op zijn neus te dansen. Ongedurig 'trok hij zijn smalle vingeren door zijn lange zwarte baard. Hij wilde niet luisteren, doch had wel de steek gevoeld, hem door de eerwaarde onwetens toegebracht. Sinds lang reeds had hij afgebroken met die deftige burgerlijke opvatting over het huwelijk.

Bezoek

Ringe……….ringe…………linge
“Ma…n! de telefoon!....”
"Ja vrouw ik kom dadelijk. vraag middelerwijl met wie ge spreekt.”
“Halo…Alo!...”
"Met wie heb ik de eer a.u.b.?"
“Hoe?"
“Ja. goed, beste, mijn man .komt zo."
“Alo!... Alo!... "
“Hier is Benoit”
"wat ? … Wat zegt ge ?"
“Zeker. zeker … we verwachten u beiden.u "
“Wat zegt ge ?”
"Kan ze niet .komen. 't Is ,jammer, we waren er zo op gesteld u samen te ontvangen. Maar als het niet anders kan, verwachten we u dan de volgende week donderdag rond 15 uren. Uw vrouw is toch niet ziek. heu ?”
"Dan is ‘t in orde. Tot ziens en de hartelijkste groeten aan vrouwen kinderen. ,Die schieten zeker flink op ?"
“Hoe ?...”
3Ja wel, alles is in orde; tot donderdag dus.”
De telefoon wordt afgehaakt.
Moeder de vrouw is met het bezoek zeer ingenomen en vindt het toch jammer dat haar vriendin niet mede komt.
Donderdag middag
Moeder de vrouw heeft voor deze namiddag eens haar uiterste best gedaan om vriend Albert eens goed te ontvangen.
Alles is netjes.
De stemming is van de vriendelijkste en wat wordt aangeboden, verzorgd en smakelijk.
“jammer toch dat uw vrouw niet medekwam.” zegt ze. Albert verontschuldigt haar, ze moest naar de dokter.
Sinds de geboorte van haar laatste kind is ze nog niet helemaal opgeknapt.
“Van tijd tot tijd heeft ze van die bevliegingen die m ‘t huis doen uitlopen. Ze is dan gewoonweg onuitstaanbaar. Wat ze dan allemaal raaskalt kan ik niet aaneenknopen. 'k Begrijp er geen sikkepit van. Zegt hij. Hij belooft dat ze een volgende maal zal medekomen, doch, hoopt hij, zullen wij wel eerst een bezoek willen brengen, bij hem .We geven ons woord en zullen stellig komen .
Beiden zitten we te genieten van het prachtige herfstweer..Het landschap dat zich voor ons uitstrekt is effenaf toverachtig. Er hangt een deugddoende warmte in de lucht, die op dit tijdstip van 't jaar niet altijd te genieten valt.
"Geel rode bladeren bedekken de grond, zwervende zwaluwen zwerven in 't rond.”
"Wilde geloven vriend dat ik zinnens ben eens mijn memoires te schrijven.”
“'k Kan 't geloven Benoit, dat wordt nog; wel iets heel erg interessant."
“Het stuit me nogal eens tegen de borst, wat ik lees,.over 't algemeen strookt het niet met de waarheid. Deze mag wal niet altijd verkondigd worden, maar ik meen dat men sommige dekseltjes wel eens mag verwijderen. “
Laat in de avond verlaat de vriend ons midden, zeer opgewekt en voldaan over de goede ontvangst.
Hij vindt geen woorden genoeg om onze gulhartigheid te loven en ons te bedanken voor de gezelligheid.
"Vergeet uw belofte niet! roept hij mij toe “Uw memoires!”

Zondag

Een paar dagen later had ik verlof. 't was zondag, de zevende dag van de week.
"Als nu God op de zevende dag volbracht had zijn werk, dat hij gemaakt had, heeft hij gerust op •den zevenden dag van al zijn werk, dat hij gemaakt had.”
Na 't eetmaal zat ik gezellig een pijp te roken.
De kinderen speelden en vermaakten zich met allerlei wissewasjes. Moeder de vrouw kwam ook een weinig genieten van de gezelligheid, blij als ze was, na haar dagelijks slameur wat te kunnen rusten.
We dronken koffie, want nu waren we niet meer onder de bezetting. 't Was echte koffie.
De plaats was verwarmd, want de kolen waren deze week afgeleverd. Dit hadden we te danken aan “Asiel Sarbon”. 't Was lang geleden dat we nog zo eens rustig rond de kachel gezeten hadden.
'k Begon zo een en ander te vertellen, maar de vrouw raadde me aan dit alles eens op te schrijven .• Ik had het toch immers beloofd aan vriend Albert.
Onder ‘t vertellen had ik papier en potlood genomen en noteerde dan. maar alles wat mij in•'t geheugen kwam.

De mantel

Alles wel ingezien zijn we reeds aan veel verbeteringen gekomen sinds de bevrijding. Het rantsoen is veel vermeerderd, we kunnen een goede boterham op tafel zetten, ook veel andere dingen zijn in grotere hoeveelheid te bekomen en aan aannemelijke prijzen.
De woekeraars, smokkelaars en oorlogsprofiteurs kunnen ons niet meer naar willekeur pluimen, zoals toentertijd er. van alles te kort was.
Volgens berichten gaat het, ons hier beter op het ogenblik dan in Engeland, Frankrijk en Holland, zonder over andere landen te spreken waar hongersnood zou dreigen.
t Is hier veel verbeterd.
Stilaan verslecht echter het weer, de kleren zijn tot op de draad versleten. Stel u voor, vijf oorlogsjaren gedurende dewelke geen nieuw goed kon gekocht worden.
Alles is op den draad op.
Ons meisje is lid geworden van een club. Ze kreeg bericht dat een zending was toegekomen uit Amerika, vanwege een zustervereniging. Gezwind ging ze haar deel halen en kwam 's avonds terug met een mantel en nog één en ander.
We besluiten de mantel te laten omvormen op haar maat. Iedereen is tevreden want zij was er het slechtst aan toe.
De winter is op komst en ze zal nu geen vrees voor de koude moeten hebben. Moeder zal hem tornen en een vriendinnetje, dat de leergang van confectie volgt op school, zal hem opmaken. “‘t is goede stof." merkt moe op.
We beamen het allen volmondig en denken nog eens aan de plundering tijdens de bezetting. .Alles werd weggehaald dat maar waarde en degelijkheid bezat en in ruil daarvoor werden allerlei erzatzen op de markt gegooid.
“Verdoemse nietwaards, " zeg ik, "ze hebben ons helemaal van alles ontdaan."
Terwijl de mantel stilaan in stukken geraakt, zie ik op de binnenzijde het adres van de Amerikaanse kleermaker: St……………& CL………………………
Philadelphia. Londen Paria Berlin
"Tiens, vrouw, dat doet me een ganse periode van mijn leven voor ogen komen."
Nog dikwijls denk ik aan de twee vrienden die naar Philadelphia trokken, ten einde een nieuw en schoner leven te beginnen. Ook aan de tijd dat de mensen hier zongen van:
"Wie gaat er mee naar “Vera-pas”
“daar moeten wij niet werken ….
Eten en drinken op ons gemak,
Slapen gelijk een verken, twee verkens, drie verkens……”
Wat heb ik dan de mensen. anders leren bekijken. Voorheen was ik zoals allen van mijn leeftijd, nog tegoedhertrouw tegenover iedereen en vol valse gedachten over de samenleving. Alles scheen me mooier dan het werkelijk was, hoewel veel herinneringen uit mijn jeugd mij de wereld anders moesten doen zien. Doch die jeugdjaren zijn als rook vervlogen, de levensomstandigheden verbeterden en men vergeet zo vlug.

2008-12-08T19:41:00.004+01:00

Emile Van Vooren, huisbewaarder en beschermheer van Gentse kunstenaars

2008-12-01T23:52:00.009+01:00

Ik vond op de website van Literair gent de volgende pagina:
Met daarin de volgende passage: “In Les hors-le-vent levert het verhaal La cuisine des fous een merkwaardige getuigenis. De toenmalige huisbewaarder van de universiteit had zijn woonkamer-portiersloge naast de zuilengalerij van de aula. Hellens maakte er een Cuisine des fous van. De portier deelde de ruimte niet alleen met een haan, een kip, enkele duiven en een kanarievogel, overdag ook met Jules Verwest, Dessenis, Cies de Kalle alias la Cornelle (de Kraai), Jules de Bruycker en nog anderen... Zij allen maakten van deze loge hun “standplaats”, vooral omdat ze er gratis in de warmte konden werken en op koffie of soep bij hun boterham werden getracteerd. De authenticiteit van deze details – in het Gentse verhaal nochtans ficftief, verzonnen en dus absurd – was voor de auteur doorslaggevend voor wat Léon Picard ooit Hellens’ le fantique réel noemde: “waarheid op zichzelf fantastisch; de fantastiek bestaat dus echt ”.

Wat het geheel nog echter maakt is het onderstaande schilderij gemaakt door mijn grootvader, welk ik vermoed over deze bewuste portier te gaan.

De heer Jean-Paul Den Haerynck, assistent aan de Gentse Bibliotheek liet mij het volgende weten:
Over Jules Verwest hebben we merkwaardig genoeg nog een andere specifieke bron die Hellens' Cuisine des fous in gelijkaardige bewoordingen beschrijft, uit diens werk kunnen we zelfs afleiden dat Hellens hier nauwelijks iets gefantaseerd heeft. Deze Duitstalige auteur heeft het werk van Franz Hellens ook absoluut niet gelezen.
Het gaat om professor Herman Nohl (zie het lemma op www.literair.gent.be ). De beschrijving komt voor in de brievenuitgave van Nohls correspondentie tijdens W.O.I, toen hij deel uitmaakte van de economische inspectie van het Duitse bezettingsleger in Gent; in 2005 uitgegeven door Walter Thys onder de titel: Ein Landsturmmann im Himmel: Flandern und der erste Weltkrieg in den Briefen von Herman Nohl an seine Frau.
De "keukenscene" beslaat ca. 1 pagina en staat in de brief van 03.05.1917 (p. 190-192); dit & andere fragmenten zullen opgenomen worden op de website van Literair Gent (in voorbereiding). Ik kan u eventueel een digitale scan van die pagina sturen, waaruit dit typerend citaat:

"In diesem kaum 2m breiten, 3m langen Kammern haust der 68[jährige] Mann mit seiner Idylle zwischen der monumentalen Fassade und der monumentalen Vorhalle mit seinen Hunden, seiner Katze, seinem Huhn und seinen Vögeln, und unzähligen Bildern und Figuren, Schnitzwerk und Raritäten... (...) Wenn er zu heftig gestikulierte, dann fing das Huhn vor Angst an zu krähen, dazu der flackernde Ofen mit seiner Küchenwärme, die Esstöpfe und Teller und Gläser und sonstigem Kochgerät zwischen den Bildern, es war köstlich (...) Ich kann mir gar nicht denken, wie er sich von diesem Nest zwischen den Riesensäulen wird trennen können, um in irgend einem Miethaus zu wohnen, in dem alle seine Erinnerungen fehlen."

Walter Thys heeft in voetnoot bij het genoemde fragment verwezen naar Hellens' verhaal en nog enkele verduidelijkingen opgenomen, die u kunnen interesseren:
De portier waarvan sprake, was Emile van Vooren (1849-1921); hij was vanaf eind jaren 1880 tot 1919 "pedel en huismeester" van de universiteit of de door de Duitsers vervlaamste "Hoogeschool". Jules Verwest wordt er genoemd als schilder van "Home de notre ami Emile" (1909); ik vermoed dat het om hetzelfde schilderij gaat als wat u aanhaalde.

Emile van Vooren wordt door Herman Nohl ook aangewezen als dé stimulator voor de kunstenaars die "hun standplaats" in de portiersloge hadden.

In het fragment wordt ook nog verwezen naar de Nederlandse kunstenaar Maurits Niekerk (1871-1940, woonde tussen 1898 en 1905 in St-Martens-Latem, later in Brussel en Parijs) die in de beschreven portierswoning bij de aula & in het bijzijn van o.a. Jules de Bruycker een portret van deze huismeester heeft gemaakt.
Jules de Bruycker zelf zou hem hebben afgebeeld op een van zijn in Engeland gemaakte werken van "vluchtelingen", hoewel de huismeester na W.O.I in België bleef. Misschien eens kijken op de website: www.julesdebruycker.be

Meer informatie over Van Vooren en zijn vrienden is te vinden in : S.R. de Vriendt-Mores & R. Van de Walle: "Emile van Vooren, huisbewaarder en beschermheer van Gentse kunstenaars", opgenomen in de reeks Oostvlaamse zanten, jg. 65 (1990), nr. 2, p. 95-104 (aanwezig in de bibliotheek Gent/Zuid)waar ik de volgende tekst uit kopieerde.

Aanleiding tot dit artikel is een merkwaardig schilderij uit de Gentse verzameling De Vriendt-Mores. Het bewuste doek, gepenseeld door Jules Verwest en gedateerd 1909, stelt een interieur voor dat onmiddellijk doet denken aan een rariteitenkabinet. De blik van de toeschouwer wordt als het ware automatisch geleid naar een kalende man die sereen tussen tal van schilderijen, boeken en snuisterijen, de krant leest.

Eerder toevallig ontdekten de eigenaars van dit schilderij een werk van Alphonse Dessenis met de voorstelling van een nagenoeg identiek interieur. Enkel de 'krantlezende' man ontbreekt. Op zichzelf uiteraard geen wereldschokkende ontdekking, maar toch een vaststelling die tot nadenken stemt. Waarom, bijvoorbeeld, hebben twee gekende kunstenaars dit interieur vereeuwigd? In welke relatie stonden die kunstenaars met deze woonkamer? Wie is de kalende man?

Na heel wat zoekwerk menen wij op deze vragen een afdoend antwoord te kunnen geven.

Een tentoonstelling anno 1914

In 1914 werd in Galerij Taets aan de Zonnestraat te Gent een expositie gehouden met werk van o.a. Jules Verwest en Alphons De Cuyper. Deze kunstmanifestatie vindt veel weerklank in de lokale en nationale pers. Onder de talrijke recensies vermelden we die van Paul Bergmans, kunstcriticus en hoofdbibliothecaris van de Gentse universiteit, verschenen in de "Féderation Artistique" te Brussel op 31 mei 1914: D'un voyage en Italie, A. De Cuyper et J. Verwest rapportent de bonnes impressions. Plus âgés que leurs camarades, ils sont en possession d'un métier plus sur et leurs études se distinguent par la solidité du dessin, la justesse de coloris. Le 'Marché aux légumes à Venise', la 'Cavalcade' de Verwest sont des pages méritoires et qui ont été fort appréciées. Notons encore de Verwest l’ home de notre ami Emile', intérieur bien observé et pittoresquement rendu." Het onderwerp van onze studie is precies het schilderij 'Home de notre ami Emile'.

Jules Verwest, leerling van Armand Heins

Jules Verwest, schilder van het interieur dat ons aanbelangt, werd op 25 augustus 1883 te Gent uit een kunstenaarsgeslacht geboren. Reeds op jeugdige leeftijd ontluikt in hem de kunstminnaar en nauwelijks veertien jaar oud gaat hij in de leer bij de gerenommeerde Gentse schilder-lithograaf Armand Heins. Nadien volgde hij lessen aan de Gentse Academie voor Schone Kunsten met als leermeesters Louis Mast, Jan Delvin, Jules Van Biesbroeck en Louis Tijdgat. Als lid van de kunstkring 'Kunst en Kennis' neemt hij deel aan diverse groep tentoonstellingen. Maar het is pas na een rondreis in Italië (1913) in het gezelschap van Alphonse De Cuyper, dat het succes zich aandient. Tijdens en na de Eerste. Wereldoorlog - tot 1920 - verblijft hij in Nederland en in 1931 wordt Verwest benoemd aan de stedelijke Academie van Kortrijk. Hij overlijdt te Heusden (O.-VI.) op 1 juni 1957.
Voor de wereldtentoonstelling te Gent in 1913 ontwerpt hij verschillende muurschilderingen. Hij werkt voor architecten, schildert portretten, maakt boekillustraties, ontwerpt decors, enz. In opdracht van de S.M. Vooruit vervaardigt hij diverse grote doeken in verband met de arbeidersstrijd(De Vriendt, J. & Vaernewijck, J., De schildersfamilie Verwest, in: Vlaamse Stam, s.l., 1969, jg.5, p. 3-12.).
Zoals het wel eens meer gebeurt, behoren familie en vrienden tot de eerste kopers van het werk van een jong kunstenaar. Tijdens de tentoonstelling van 1914 in Galerij Taets koopt de neef van J. Verwest het doek 'Home de notre ami Emile'. Die neef was niemand minder dan de vader van de huidige eigenaar, Jacques De Vriendt. Bij de aankoop verstrekte Verwest aan zijn 'neef-koper' volgende inlichtingen over het tafereel:
"Mijn vriend Emile is conciërge in de Volderstraat. Ik ga er dikwijls naartoe en ontmoet er andere artiesten zoals Jules De Bruycker, Cies de Kalle ... Wij beschikken er over zijn keuken als een goedkoop werkatelier, genieten er gratis warmte en Emile zorgt voor koffie of soep bij onze boterham "( Mededeling van de heer J. De Vriendt, waarvoor hartelijk dank.). Hoger hebben wij aangestipt dat nog een andere kunstenaar de woonkamer van Emile schilderde, m.n. AJphonse Dessenis( Het was die 'ontdekking' die ons er toe aanzette op zoek te gaan naar meer bijzonderheden omtrent het voorgestelde interieur, zijn bewoners en zijn bezoekers.
). Deze kunstenaar is in 1874 in Gent geboren en in 1952 overlijdt hij in Wemmel. Tussen 1901 en 1922 verblijft hij in Sint-Martens-Latem waar hij vriendschap sluit met Van den Abeele, Minne, de Saedeleer, Van de Woestijne, enz, Zijn eerste werken zijn veelbelovend en vooral impressionistisch van inslag. Na 1922 verhuist hij naar de Brusselse regio, waar hij zich meer en meer zal toeleggen op het schilderen van kastelen. Uiteindelijk zal zijn werk banaal en oppervlakkig worden. Terloops weze opgemerkt dat het Museum van Volkskunde een werk van deze kunstenaar bezit(4).

Emile Van Vooren, huisbewaarder aan de Rijksuniversiteit
'L'Ami Emile', waarvan reeds herhaaldelijk sprake, is een zekere Emilius Van Vooren, geboren op 7 juli 1849 in de Kerkstraat te Waarschoot. Wanneer hij zich in Gent vestigt is niet bekend. In de registers van de burgerlijke stand vernemen wij dat hij op 23 januari 1878 in het huwelijk treedt met Carolina Leperck, kamenierster, geboren te Gent op 22 oktober 1848. Uit dit huwelijk wordt een dochter, Maria-Carolina, geboren op 18 juni 1883. Het meisje zal echter op 21 maart 1894 overlijden. Op dat ogenblik wordt inhet overlijdensregister genoteerd dat haar vader, Emile, 'concierge' is en in de Volderstraat woont.
De echtgenote van Emile overlijdt een jaar later, in 1895, terwijl hijzelf het tijdelijke met het eeuwige zal verwisselen op 21 oktober 1921.

Emile Van Vooren, beschermer der schone kunsten ... en kunsthandelaar?

Ongetwijfeld moet ‘L’ami Emile' rond de eeuwwisseling een bekend figuur geweest zijn onder de lokale Gentse kunstenaars. Zoals elders reeds vermeld, oefent hij het beroep uit van 'conciërge' en woont hij in de Volderstraat. Nader onderzoek leert ons dat Emile Van Vooren huisbewaarder is van de Aula aan de Gentse universiteit: in de "Wegwijzer van Gent" van 1914, lezen wij dat in de Volderstraat 13, Van Vooren woont, "poortier Hoogeschool"(In de “Guide des Voyageurs dans la ville de Gand” van Auguste Voisin(1831) lezen we:”A quatre marches au-dessus du niveau de la rue, le péristyle à huit colonnes donne entrée pa rune grande porte dans un vestibule entouré d’une galerie à double etage, bâti dans le style des thermes anciens. La porte a 20 pieds de largeur sur 36 de haut. A droite et à gauche dans le portique sont ménagées des loges pour le portier et les personnes chargées de veiller à la conservation de ce monument. » ).
Blijkbaar was de huiskamer - tezelfdertijd 'conciërgeloge' - van Emile een toevluchtsoord, een verzamelplaats voor Gentse kunstenaars zoals Dessenis, Verwest, Van de Walle, De Bruycker en de Gentse Franstalige auteur Franz Hellens. Deze laatste vond er vooral inspiratie voor zijn magisch-realistische verhalen.
Een duidelijke verwijzing naar deze huiskamer als een soort van kunstenaarsoase vinden wij bij F. Hellens waar hij het heeft over zijn ontmoetingen met Jules De Bruycker: "Nadien ging ik hem (= J. De Bruycker) opzoeken in zijn atelier in het Patershol, niet ver van het marktplein {. . .}. Ook Sis de Kalle werkte daar: een soort dakloze, zwervende schilder, die ik later nog terugzag in de keuken van de huisbewaarder van de Universiteit, een zonderlinge en ietwat dazige eenzaat, keuken waar ook andere originelen zich troffen en waar De Bruycker elke dag zijn tot individuele caricaturen doorgewerkte portretten ging tekenen. Uit het geregeld frequenteren van deze plaats en van deze mensen is de idee geboren mijn 'Cuisine des fous' te schrijven. "(6. Hellens, F., De gedachtenis van Jules De Bruycker, in: Eeckhout, P. (red.), Catalogus ;tentoonstelling Jules De Bruycker, Gent, 1970. )
Uit deze 'nota's komt duidelijk tot uiting dat de keuken van Emile een merkwaardige plaats moet zijn geweest. Om hierover meer te vernemen zijn wij dan op zoek gegaan naar de novelle 'La Cuisine des fous' ...
Franz Hellens, franstalig auteur met een Gentse ziel
Vooraleer die 'gekken-keuken' nader te beschrijven, willen we even blijven stilstaan bij de figuur van Franz Hellens - pseudoniem voor Frédéric Van Ermenghem - de auteur van de bewuste novelle.
Hij werd geboren te Brussel op 8 september 1881 als zoon van de beroemde bacterioloog Prof. DI. Van Ermenghem, verbonden aan de Gentse rijksuniversiteit en ontdekker van de bacil van het gevreesde botulisme(Vergiftiging door het gebruik van ,met bepaalde bacteriën geïnfecteerde spijzen.). Zijn jeugdjaren bracht hij aanvankelijk door in Wetteren, later verhuisden zijn ouders naar Gent. Evenals andere letterkundigen Maeterlinck, Verhaeren, Rodenbach, Van Lerberghe - studeerde hij aan het jezuïetencollege'Sint-Barbara' te Gent. Nadien volgde hij lessen aan de rechtsfaculteit van de Gentse hogeschool en maakte carrière als hoofdbibliothecaris van het parlement. In 1950 vestigde hij zich te La Celle-Saint-Cloud, in de nabijheid van Parijs, waar hij met zijn echtgenote een eerder teruggetrokken leven leidde, maar op het vlak van de literatuur toch zeer bedrijvig bleef. Uiteindelijk keerde hij naar Brussel terug, waar hij in 1972 overleed.
Franz Hellens liet een indrukwekkend oeuvre na, zowel op het vlak van de proza als van de poëzie. Blijkbaar zat het schrijven hem van jong af in het bloed. Reeds op zestienjarige leeftijd signeerde hij zijn werk onder het pseudoniem 'Franz Hellens'. Deze naam ontleende hij merkwaardig genoeg aan een Gentse stokerwijnhandelaar. In Gent woonde de familie Van Ermenghem aan de Kortrijksesteenweg. Frédéric ging te voet naar het college en zo kwam hij dagelijks voorbij de firma van wijnkoopman Hellens. Blijkbaar moet die naam om één of andere reden een diepe indruk hebben gemaakt op Frédéric Van Ermenghem, want het is onder de schuilnaam 'Franz Hellens' dat hij wereldvermaard zou worden. De eigenlijke F. Hellens, stoker-wijnhandelaar, zal niet diezelfde bekendheid genieten. Toch is hij niet in de vergetelheid verzonken, want in 1876, ter gelegenheid van de Pacificatiefeesten, lanceerde F. Hellens een nieuwe likeur "Amer Stomachique de la Pacification ". Hiervoor liet hij een aantal prachtige etiketten ontwerpen waarop de praalwagens van de Pacificatiestoet worden afgebeeld(In het Gentse Museum voor Volkskunde wordt een reeks van die etiketten bewaard).
Franz Hellens schreef uitsluitend in het Frans: "Hij was voor alles een in het Frans schrijvend, Vlaams auteur, en hij kwam daar rond voor uit. "(. Guiette, R., Frans Hellens overJeden, 29 januari 1972 (krantenknipsel).) Zijn werk werd vertaald in niet minder dan twintig talen, w.o. in het Russisch en Japans. Bij was bevriend met letterkundigen en kunstenaars van over de hele wereld, zo bijvoorbeeld illustreerden J. De Bruycker, L. Delvaux, enz. zijn werk. In 1933 ontving hij voor zijn verhalenbundel "Fraicheur de la Mer" de driejaarlijkse staatsprijs voor proza en in 1963 ontving hij de eremedaille van de stad Gent. Later weigerde hij alle eerbetoon.
"Hij (Franz Hellens) was geobsedeerd door Gent [ ... j. Zijn visie op de dingen spruit voort uit het geheimzinnige, het irreële, het fantastische van de droom." (Guiette, R., o.c.) Hellens was zonder- meer een voorloper van het magisch-realisme en het surrealisme. Omstreeks 1920 stichtte hij 'Le Disque Vert', een tijdschrift dat het nieuwe ideeëngoed, o.a. het surrealisme, aankondigde.
In 1906 verscheen zijn eerste verhalenbundel "En ville morte", geïllustreerd door J. De Bruycker. In 1909 kwam de bundel "Les Hors-Ie- Vent" van de pers, in hetzelfde jaar dat Jules Verwest het schilderij 'Home de notre ami Emile' schildert. Precies in die verhalenbundel is de novelle 'La cuisine des fous' opgenomen(Het heeft ons heel wat moeite gekost om dit geschrift op de kop te tikken. Onze oprechte dank aan Prof. DL Angelet, die het werk ontdekte aan de K.U.Leuven. De novelle 'La cuisine des Fous' verscheen in de bundel 'Les Hors-Je-vent', Brussel, 1909.)Bet werk was spoedig uitverkocht en zou pas in 1959 herdrukt worden. De personnages die hierin voorkomen roepen de karikaturen op van een Jules De Bruycker. Zelfs omschrijft Hellens 'Les horsvent' als: "Les hommes qui se mettent à J'abri du vent, qui se terrent pour se défendre de l'élement stimulant. .. Ce sont les réfugiés de l'immobilisme ... balayures humaines, pour la plupart. "( Van Severen, G., Les 'Hors-Ie-vent' de Franz Hellens, in: La FIandre LibéraIe, 30 maart 1966.) Meer bepaald in 'La cuisine des fous' komt die magische sfeer tot volle ontwikkeling: een steegje, een zolderkamer, een zuilengalerij van een wetenschappelijke tempel, een oude hond, een bizarre huisbewaarder, gekke kunstenaars ... Kortom, een mysterieus oord dat enigszins als een voorloper van de veel latere 'Caves de Saint-Germain-des-Prés' in Parijs zou kunnen aangezien worden(Begin de jaren zestig kwamen in deze gelegenheid kunstenaars, filosofen en politiek geëngageerde figuren bijeen. Sommigen onder hen zullen tijdens de mei-revolte van 1968 een leidinggevende rol spelen.).

La cuisine des fous

Het ligt uiteraard niet in onze bedoeling de volledige novelle hier in vertaling te brengen. Wij beperken ons tot het aanhalen van enkele anekdotes waaruit moet blijken dat de omschrijving van de portiersloge als 'cuisine des fous' geenszins overdreven is.

Op een grijze winterse avond gaat de Franstalige schrijver Hellens op bezoek bij Emile Van Vooren, die in het verhaal 'Monsieur Charles' wordt genoemd ... (Hier zou de bedenking kunnen gemaakt worden of F. Hellens met de naam 'Charles' niet refereert naar de Gentse uitdrukking "'t is nen raore SjaoreJ".).
De woonst van L’ami Emile' situeert zich binnen de zuilengalerij van de aula van de universiteit in de Volderstraat. De kamer waarin Emile leeft doet enerzijds dienst als keuken maar ook als 'neerhof ... (. Zoals verder uit het verhaal zal blijken, liepen daar een hond - luisterend naar de naam 'Fifille' -, een spichtige haan, een zieke kip, enkele, duiven en een kanarievogelrond. De term”basse-cour” of neerhof is in dit geval niet misplaatst) De huisbewaarder •moet toch wel een merkwaardig figuur geweest zijn, want bij de enen is hij geliefd - vooral bij kunstenaars - terwijl hij door anderen wordt verafschuwd of benijd. F. Hellens behoort ongetwijfeld tot de eerste categorie: 'I .. J Charles m'apparaissait comme un homme attachant, d'un& âme instinctive et large, dont l'amitié me faisait rêver, comme la mer mouvante dans la nuit. .. ".
Sedert Emile weduwnaar is geworden, legt hij zich hartstochtelijk toe op het verzamelen van sigarenkistjes, die hij opstapelt tot wat hijzelf "zijn bibliotheek" noemt. Wanneer hij Hellens een sigaar van een nieuw merk aanbiedt, stelt hij die voor als een "nouveau livre".
Zoals we reeds hoger vermeldden, stierf zijn vrouw "die veel van processies hield en communicanten aankleedde" in 1895, nauwelijks een jaar nadat hun dochtertje overleed. F. Hellens stipt aan dat Carolina uit een venster viel en op het plaveisel voor de aula te pletter stortte, terwijl Maria-Carolina aan tuberculose stierf. Emile blijft op een min of meer onnatuurlijke wijze met zijn dierbaren verder leven. Zo vertelt hij over zijn dochtertje dat zij 'Dood in de ogen had en tekenen van de dood op de wangen ". Verder noteert Hellens dat Emile geobsedeerd wordt door de tegel waarop zijn vrouw neerstortte, hij kan soms urenlang naar die plavei staren ... Op andere ogenblikken kan hij als het ware in een transcendente toestand verkeren en communiceren met zijn overleden verwanten:
"Qui I... Je crois que les femmes sont descendues dans ma tête I... ce n'est que depuis qu' elles sont mortes ... Cela s'est mis en moi, quelque part, tout d'un coup ... ".
Zoals men kan vaststellen vertoonde 'Monsieur Charles' wel enkele eigenaardige karaktertrekjes. Niet te verwonderen dat marginale kunstenaars en een magisch-realistisch schrijver zoals een Franz Hellens zich tot een dergelijke figuur aangetrokken voelden. Niet te verwonderen dat anderen hem uit de weg gingen ...
'Iedere avond, precies om 18 uur, wordt er op het venster (van de portiersloge) getikt; het is de Kraai, een lange magere figuur volledig in het zwart gekleed. Zonder een woord te zeggen zet hij zich aan tafel waarop hij een brood legt. Mr. Charles schenkt een kop koffie in, terwijl hij vraagt wat hij, de Kraai, vandaag heeft gebeeldhouwd. De Kraai antwoordt dat men hem niet laat slapen. Iedere nacht wordt hij door een bende wakker gemaakt en moet hij noodgedwongen de nacht op straat doorbrengen [. . .] Inmiddels is een haan komen opdagen, die aan het brood van de Kraai begint te pikken.,. "In ogenblikken van helderheid citeert de Kraai artikelen uit het strafwetboek, een boek waarmee hij permanent onder de arm loopt. Deze merkwaardige figuur die duidelijk aan achtervolgingswaanzin lijdt, woont in een torenkamertje van het klooster der Geschoeide Karmelieten in het Patershol, "en voisinage avec des chauve-souris et. des rats."

De kunstenaar die. door Hellens 'la'Corneille' (de kraai) wordt genoemd, is .niemand minder dan Georges Van de Walle, bijgenaamd 'Cies de Kalle', geboren te Gent in 1861. Hij is vooral bekend als landschap- en dierenschilder. Een tijdlang verblijft hij in Sint-Martens- Latem waar hij gebruik mag maken van het atelier van Fritz Van den Berghe. Als gevolg van zijn krankzinnigheid wordt hij in het Guislain-instituut opgenomen, waar hij in 1923 overlijdt(16. De aanduiding van de 'Kraai' als beeldhouwer kan waarschijnlijk toegeschreven worden aan de schroom van F. Hellens die geen al te duidelijke vereenzelviging wenste met de op dat ogenblik nog in leven zijnde kunstschilder Georges Van de Walle. )
Met de zin: "Le dessinateur occupait dans la cuisine du concierge une place marquée.,." introduceert F.Hellens een andere kunstenaar. " il y faisait ses meilleurs études. Deze 'dessinateur' is ongetwijfeld de vermaarde Gentse etser Jules De. Bruycker.

Uit de verdere tekst blijkt dat Mr. Charles in een berghok tal van kunstwerken bewaart, die hij voor 'zijn' beschermelingen verkoopt: "Les .collectioneurs venaient de loin le trouver !" Dit lokt na-ijver uit, zoals bij een zekere Rombout, laborant aan de universiteit: "Tu agis par intérêt "
Terwijl rondom hem de kunstenaars tekenen, schilderen, schrijven, eten, gesprekken voeren, herstelt Charles ook de schoenen van bedelaars en "dit allemaal voor niks", Om het 'versteende' leder van de schoenzolen zacht te krijgen, legt hij de schoenen in een kokende ketel water die op zijn kachel staat te pruttelen. Tijdens het gesprek, of beter tijdens de monoloog die Van. Vooren afsteekt tegen 'profiteurs' en voor de hulp aan 'arme' kunstenaars, springen een haan en een zieke kip op de tafel(.• Misschien zou hieruit kunnen afgeleid worden dat Emile Van Vooren met de gevestigde kunsthandel in de clinch lag. )
Zetten wij al deze feiten op een rijtje, dan kunnen wij niet anders dan besluiten dat zich in die huiskamerportiersloge - naast een tempel van de wetenschap - een bont allegaartje verzamelde: Emile, huisbewaarder - schoenlapper - beschermer der schone kunsten - verzamelaar van sigarenkisten - orateur - kunsthandelaar uit liefdadigheid, verder een oude hond, luisterend naar de naam 'Fifille', een haan, een zieke kip, enkele duiven, een kanarievogel, en bezoekers als een magischtisch auteur, een etser van karikaturen, diverse kunstschilders waaronder zeker één duidelijk krankzinnig, het strafwetboek citerend, enz., enz ... terecht "une cuisine.des fous".

De Lochte Genteneirs

Onze vriend Emile Van Voor en zullen we ook nog bij een andere gelegenheid ontmoeten, zoals in een artikel van 'gazetschrijver' K. Lybaert. In 1919 handelt deze over de bekende Gentse volksmaatschappij 'De Lochte Genteneirs', "een groep menschen, in maatschappij vereenigd, die zich oefenen in het uitvoeren van pantomiemen, welke op de Gentsche kerrmis eene eereplaats innemen op het stedelijk feestprogramma. "(De Vriese, L., Verhalen en schetsen uit mijn werk, in: Oostvlaamse Zanten, Gent, 1931, jg.6, m.l, p.12-40. Hierin wordt een artikel opgenomen dat de journalist K. Lybaert in 1919 schreef over 'De Lochte Genteneirs'.)
Op het einde van het artikel lezen wij het volgende: "Onze Gentsche meester-etser Jules De Bruycker, een onovertrefbare humorist, heeft eene schilderij gemaakt in 1913, een dansfeest der 'Lochte Genteneirs' op de Oude Beestenmarkt voorstellende. 't Is een meesterwerk, dat duizenden waard is en waarop zijn vriend Emiel Van Vooren, lokaalhouuder der Hoogeschool, en gelukkige eigenaar van het doek, terecht fier is. "
Besluit
Nu we te weten zijn gekomen welke lieden samenkwamen in de huiskamer van 'L'ami Emile', hoeft het ons niet te verbazen dat een Verwest of een Dessenis deze ontmoetingsplaats hebben vereeuwigd of dat een bekend schrijver er een novelle aan wijdde.

Met deze bijdrage hebben wij de lezer kennis laten maken met een originele Gentenaar die misschien wel een plaatsje zou verdienen in één of andere 'Galerij van Gentse typen'. Het schilderij van Verwest toont de man, verdiept in zijn krant, "A travers des lunettes bleues, les yeux du concierge absorbaient des lignes titubantes d'un journal... " Hij zit tussen zijn boeken, naast een 'ronkende' kachel, de muren zijn gedecoreerd met een schilderij van een jong meisje (zijn dochter Mariana-Carolina) en een hond (Fifille ?), een ingelijst zelfportret in terracotta, een schilderij met een haan en een kip, enz.
Tot slot keren wij nog even terug naar 'La cuisine des fous' waar F. Hellens de alomgekende Gentenaar Jules De Bruycker als volgt introduceert: "... Le dessinateur occupait dans la cuisine du concierge une place marquée. Monsieur Charles l'admirait avec une naïveté d'enfant devant un prêtre, bien que le priviligié ne parût pas s'en soucier, se contentant de trouver le feu excellent, les cigares fins, la place commode et lucrative. Son nez mobile de fourmilier semblait sans cesse chercher le fumet sensuel des choses. L'atmosphère surchauffée de cette cuisine, ou passaient des effluves d'animalité dans le relent gras des nourritures, convenait à ses instincts flaireurs; il y faisait ses meilleures études, tout en ayant l'air uniquement de se chauffer et de causer ... Mag het geen zegen genoemd worden dat Emile Van Vooren als het ware een sfeer heeft geschapen waarin De Bruycker zijn beste werk heeft voortgebracht ...

R. De Vriendt- Mores R. Van de Walle

Met dank aan de Heer Jean-Paul Den Haerinck en Mevrouw Nicole Verschoore voor de onschatbare medewerking.

Emile Van Vooren

2008-11-24T15:24:00.001+01:00

Ik vond op de website van Literair gent de volgende pagina: http://www.literair.gent.be/html/lexiconprint.asp?ID=5&AID=367
Met daarin de volgende passage: “In Les hors-le-vent levert het verhaal La cuisine des fous een merkwaardige getuigenis. De toenmalige huisbewaarder van de universiteit had zijn woonkamer-portiersloge naast de zuilengalerij van de aula. Hellens maakte er een Cuisine des fous van. De portier deelde de ruimte niet alleen met een haan, een kip, enkele duiven en een kanarievogel, overdag ook met Jules Verwest, Dessenis, Cies de Kalle alias la Cornelle (de Kraai), Jules de Bruycker en nog anderen... Zij allen maakten van deze loge hun “standplaats”, vooral omdat ze er gratis in de warmte konden werken en op koffie of soep bij hun boterham werden getracteerd. De authenticiteit van deze details – in het Gentse verhaal nochtans ficftief, verzonnen en dus absurd – was voor de auteur doorslaggevend voor wat Léon Picard ooit Hellens’ le fantique réel noemde: “waarheid op zichzelf fantastisch; de fantastiek bestaat dus echt ”.
Zie ook het schilderij op deze pagina.